Het Groene Medicijn

De provincie en de energieke samenleving

Provincies willen natuur verbinden aan sociaal-maatschappelijke opgaven. Dinsdagmiddag 18 maart stond het onderwerp ‘natuur en zorg en gezondheid’ op het programma van platform BES. Een platform, geïnitieerd door Bureau ZET, voor beleidsmedewerkers van provincies die kennis en ervaring uitwisselen over Biodiversiteit en de Energieke Samenleving.

Veranderende rol

Het natuurbeleid is de laatste jaren flink aan het veranderen: decentralisatie van taken van het Rijk naar de Provincie, minder budget en meer vermaatschappelijking van de natuur. Vragen waarmee de beleidsmedewerkers natuur & biodiversiteit van de 7 provincies vertegenwoordigd in Platform BES worstelen:

  • Zien andere sectoren het belang van natuur en willen ze daarin investeren?
  • Hoe kun je Natuur & Gezondheid meer structureel vanuit natuur(beleid) inzetten en losse initiatieven binnen dit thema beter verbinden?
  • Moet de energieke samenleving het vooral zelf doen of is er toch ook een rol voor de provincie?

De discussie werd ingeleid door een presentatie van Het Groene Medicijn en een presentatie van Stichting M.E.E.R. Groen waarbij zij ook inspeelden op bovenstaande vragen.

Ziet de zorgsector het belang?

Dat men in de zorgsector steeds vaker het belang van natuur inziet, blijkt  o.a. uit de verkenning van het Nationaal Groenfonds naar motieven van (besturen van) ziekenhuizen om te investeren in natuur rondom het ziekenhuis. Voorbeelden van ziekenhuizen die groeninclusief bouwen zijn Meander Medisch Centrum, Isala Klinieken Zwolle en Tergooi Ziekenhuizen (Plan Monnikenberg). Er zijn ook steeds meer zorgprofessionals die een natuurlijke omgeving als fitness- dan wel behandelruimte benutten. Opvallend is dat huisartsen, fysiotherapeuten en professionals uit het ziekenhuis initiatieven starten vanuit de bewezen gezondheidseffecten van wandelen / bewegen en zelf ervaren dat natuur de meest ontspannen omgeving hiervoor biedt.

Door een natuurgebied extra betekenis te geven op het gebied van gezondheid kan de kwaliteit en omvang van het natuurgebied toenemen. Zo stelde onlangs de provincie Brabant 15 miljoen beschikbaar voor het investeringsvoorstel ‘Meer Maashorst’ waar de beweeg- en herstelprogramma’s van Ziekenhuis Bernhoven onderdeel van uitmaken.

Al geruime tijd wordt natuur- en landschapsonderhoud o.a. in de geestelijke gezondheidszorg ingezet als dagbesteding en methode voor re-integratie. Natuur als behandelmethode inzetten voor angst, depressie, burn-out en dementie begint  de laatste jaren in opkomst te raken. Zo ook het wetenschappelijk onderzoek op dit vlak (o.a. onderzoeken MOTAR, Het PAD, Phenotype en Wandelcoaching).

De Heimanshof

Stichting M.E.E.R. Groen

‘Social enterprise’

Dat natuur een bijdrage kan leveren aan de sociale cohesie in een wijk, aan draagvlak voor natuur en bovendien zingeving biedt voor veel mensen, kan Franke van der Laan van Stichting M.E.E.R Groen beamen. Onder zijn bezielende leiding groeide heemtuin De Heimanshof uit tot een ‘social enterprise’. Sinds 2004 ontplooit De Heimanshof in Hoofdorp e.o. initiatieven om ecologie en burgerbetrokkenheid in samenhang te concretiseren. Het aantal deelnemers aan natuurontwikkelingsprojecten is gegroeid van 40 mandagen per jaar tot ruim 10.000 mandagen per jaar. Daarnaast is er door vrijwilligers (leerlingen van scholen, cliënten uit de GGZ, bedrijven en buurtgroepen) 35 ha openbaar groen ‘ecologisch gepimpt’ / in co-beheer genomen (totaal 90 ha in beheer). Franke’s doelstelling is elk jaar 50-100% meer mensen te betrekken bij groen.

Structurele aanpak

De wens is vanuit beleidsniveau te komen tot een meer structurele aanpak en borging van losse initiatieven in de energieke samenleving. Hiervoor is binnen provincies en gemeenten een kruisbestuiving tussen de verschillende sectoren nodig. De oplossing ligt in een sector-overstijgende aanpak.  Door aan te haken bij beleid vanuit andere sectoren zoals gezonde wijkaanpak, participatie ouderen, speelgroen, recreatie en de ophanden zijnde participatiewet voor jong gehandicapten kan natuur (opnieuw) ingebed worden in de samenleving.

Rol van provincie

Burgerinitiatieven schieten als paddenstoelen uit de grond. Wat is of kan de rol van de provincie dan nog zijn? Om burgerinitiatieven te stimuleren kan de provincie bijvoorbeeld een rol hebben in het inzichtelijk maken van braakliggende stukken grond die door burgers en bedrijven ‘ecologisch gepimpt’ kunnen worden, aldus Franke die zijn activiteiten graag landelijk uitbreidt.

Hoewel in de zorg het aantal initiatieven op het snijvlak van natuur en gezondheid ook groeit, vraagt het nog veel inspanning om te komen tot een goede inbedding en uitbreiding van deze initiatieven. De provincie (en gemeente) kan hier een faciliterende rol in hebben door haar beleid af te stemmen, haar regionale netwerk in te zetten en koplopers waar mogelijk te steunen. Bijvoorbeeld door financieel bij te dragen aan ‘zorgnatuur’ en aan evaluatieonderzoek van deze initiatieven. Meetbaar resultaat voor de gezondheid is immers wat telt in de wereld van ‘evidence based medicine’. Mijn overtuiging is: hoe sterker de verbinding met het zorgveld / de gezondheid hoe meer draagvlak, bijdrage aan beheer (in natura of financieel) en ontwikkeling van nieuwe natuur (zie figuur).

Natuur en Gezondheid verbinden

Veel provincies hebben inmiddels de link met gezondheid opgenomen in hun natuurbeleid, variërend van een paar regels tot een hoofdstuk of zelfs een programmaplan. De uitdaging voor de komende tijd is dit beleid handen en voeten te geven en te laten aarden in de energieke samenleving.