Het Groene Medicijn

Herstel van aandachtsmoeheid bij borstkanker

Minstens 120 minuten natuur per week bevordert herstel van aandachtsmoeheid bij borstkanker. Er zijn inmiddels tientallen studies waarin de stress- en aandachtsherstellende werking van een natuurlijke omgeving is aangetoond. Eén van de eerdere studies is een interventiestudie van de universiteit van Michigan die is uitgevoerd bij 157 vrouwen met nieuw gediagnosticeerde borstkanker (Cimprich, Ronis, 2003). Een studie die nu, ruim een decennium later, met de toegenomen aandacht voor de maatschappelijke baten van natuur navolging verdient en krijgt.

De interventie bestond uit minimaal 120 minuten per week de natuur in de eigen woonomgeving ervaren. Bij voorkeur werd de tijd verspreid in de week, bijvoorbeeld 4 keer 30 minuten. De vrouwen mochten zelf kiezen hoe ze contact met de natuur hadden, afhankelijk van hun persoonlijke interesse en conditie op dat moment. Het ervaren van de natuur varieerde van zitten bij een raam met uitzicht op natuur, of luisteren naar zingende vogels (de eerste dagen na de operatie) tot activiteiten die om meer fysieke inspanning vroegen, zoals een boswandeling of tuinieren.

Natuur trekt de aandacht zonder dat het moeite kost.

Natuur trekt de aandacht zonder dat het moeite kost.

Natuur bevordert herstel

Uit eerder onderzoek was al gebleken dat vrouwen die gediagnosticeerd en behandeld worden voor borstkanker het risico lopen op aandachtsmoeiheid. In de interventiestudie bleek dat de interventie groep (n=83) een significant beter herstel van ‘the coginitive capacity to direct attention’ (CDA) had in de periode tussen meetmoment 1 (gemiddeld 17 dagen voor de operatie / 23 dagen na de diagnose) en meetmoment 2 (gemiddeld 19 dagen na de operatie) dan de niet-interventiegroep (n=74). Ook na controle voor leeftijd, opleiding, aandachtscore op meetmoment 1, andere gezondheidsproblemen, symptomen van stress en de omvang van de operatie bleek het verschil significant.

Aandachtsmoeheid heeft effect op het vermogen om je te concentreren of te focussen. Het kan invloed hebben op iemands vermogen om noodzakelijke informatie over zijn of haar ziekte en behandeling tot zich te nemen, op het nemen van behandelbeslissingen, op therapietrouw en op het omgaan met pijnlijke verliezen en verstoringen in het dagelijkse leven. Er is daarom behoefte aan interventies die helpen om ‘the coginitive capacity to direct attention’ (CDA) te behouden of te herstellen tijdens intensieve fases van een ziekteproces. De resultaten van de interventiestudie in Michigan pleiten voor het bewust inzetten van natuur als therapeutische interventie.

Natuur is een onophoudelijke bron van fascinatie

Om te herstellen van aandachtsmoeheid en mentale energie op te doen is het verstandig activiteiten / bezigheden te kiezen die:

  • gemakkelijk je interesse wekken;
  • een verandering zijn van je dagelijkse routine of bezigheden;
  • niet saai zijn;
  • plezierig of in ieder geval aangenaam zijn (Cimprich & Ronis, 2003).

Natuurlijke omgevingen zijn een onophoudelijke bron van fascinatie. Stimuli zoals bloemen, paddenstoelen, vlinders of een blad dat waait in de wind trekken automatisch de aandacht zonder dat het moeite kost. Ze geven niet alleen een prettig en rustgevend gevoel. Een bezoek aan de natuur of zelfs al alleen het kijken naar de natuur vanuit het raam of op een scherm heeft ook meetbare positieve effecten op de concentratie en het fysiologisch functioneren (Van den Berg, factsheet IVN 2013).

Onderzoek Tilburg University en NAHF

Uit meerdere wetenschappelijke studies is gebleken dat voldoende bewegen het risico op borstkanker verkleint en voor (ex)borstkankerpatiënten kan bijdragen aan het lichamelijk en psychisch welzijn (KWF, 2005). Ook zijn er studies die aantonen dat een natuurlijke omgeving bewegen kan stimuleren (Gladwell, 2013). Behalve de aandachtsherstellende werking van natuur zijn er dus nog andere baten van een natuurlijke omgeving te verwachten. Tilburg University voert in samenwerking met de Nature Assisted Health Foundation (NAHF) een onderzoek uit naar de wijze waarop een natuurlijke omgeving effectief ingezet kan worden in de nazorgfase van borstkanker met als doel de kwaliteit van leven en werkhervatting van (ex)borstkankerpatiënten te verbeteren. Het raamwerk voor de interventie is opgezet op basis van wetenschappelijke literatuur en voorbeelden uit de praktijk, zoals het programma Herstel & Balans en het behandelprogramma van Vitura in een natuurlijke omgeving voor mensen met een burn-out. Momenteel vinden er focusgroepen met experts en ervaringsdeskundigen plaats om de interventie en de effectmeting te fine-tunen. De interventie en het onderzoek gaan in 2015 van start zodra de financiering (o.b.v. subsidie) rond is (Presentatie Roukema & Traa, september 2014). Wanneer de interventie effectief blijkt te zijn, volgt opschaling / verdere implementatie.

Oktober, Movember & Red Dress (in the green park) Day

Mogelijk dat oktober-borstkankermaand, een mooi initiatief van Pink Ribbon, in 2015 aandacht kan vragen voor het inzetten van natuur in de behandel- en nazorgfase van borstkanker? Laten we dan gelijk opschalen en volgend jaar ook in Movember voor de gezondheid van mannen en op Red Dress (in the green park?) Day voor stressmanagement bij hart-& vaatziekten pleiten voor het effectief inzetten van natuur. Kortom: Natuur terug in het DNA van de zorg.

Girl In Red Dress in Moraine Hills Illinois State Park, Jim Hill. Girl In Red Dress in Moraine Hills Illinois State Park, Jim Hill.

Bronnen:

Cimprich, D., Roni, D.L. (2003). An Environmental Intervention to Restore Attention in Women With Newly Diagnosed Breast Cancer. Cancer Nurs., 26(4):284-92; quiz 293-4.

Gladwell, V. F., Brown, D. K., Wood, C., Sandercock, G. R., & Barton, J. L. (2013). The great outdoors: How a green exercise environment can benefit all. Extreme Physiology & Medicine, 2(1), 1-7.

KWF kankerbestrijding (2005). De rol van lichaamsbeweging bij preventie van Kanker.

Mieras, M. (2014). Beetje natuur, grote invloed. Factsheet over de invloed van natuur op onze hersenen. IVN. Amsterdam.

Van den Berg, A. (2013). Waarom wij natuur nodig hebben. Factsheet natuur en gezondheid. IVN. Amsterdam.

Presentatie professor dr. Jan Anne Roukema, hoogleraar Kwaliteit van Leven, en dr. Marjan Traa, medisch psychoog, tijdens thema-ochtend: ‘Hoe creëren we maximale impact van groen voor de gezondheid’ van NAHF i.s.m. Zorgnetwerk Midden-Brabant, september 2014.