Het Groene Medicijn

Natuur en Gezondheid

hersenboomNatuur is gezond en loont!

Door meerdere onderzoeken is de heilzame werking van natuur aangetoond. Een natuurlijke omgeving vermindert stress, verbetert de concentratie en nodigt bovendien uit tot bewegen. Omgevingspsychologe en hoogleraar natuurbeleving Agnes van den Berg verzamelde de belangrijkste resultaten van tientallen onderzoeken naar de invloed van natuur op de gezondheid van kinderen en volwassenen in de factsheet Natuur & Gezondheid. Ook natuurkundige en wetenschapsjournalist Mark Mieras heeft in samenwerking met natuurorganisatie IVN op basis van een literatuurstudie een factsheet opgesteld. De factsheet Beetje natuur, grote invloed gaat over de invloed van natuur op de menselijke hersenen: “Een klein beetje groen blijkt al verrassend veel invloed te hebben. Natuur werkt als een ‘vluchtheuvel’ voor de geest”.

Het IVN heeft ook factsheet voor artsen opgesteld: Gezonder door Groen

De kennisbank Green Cities: Good Health van de universiteit van Washington levert een schat aan informatie over de positieve effecten van groen op de gezondheid, veiligheid en andere thema’s. De resultaten zijn geordend per thema zoals ‘Stress, Wellness and Physiology’, ‘Healing & Therapy’ and ‘Mental Health & Function’.

Behalve dat natuur goed is voor de gezondheid, levert het ook economische baten op. Op verzoek van het Ministerie van Economische Zaken heeft KPMG in 2012 een eerste vingeroefening gedaan naar de mogelijke waarde van groen in de woonomgeving; uit de TEEB-studie van KPMG blijkt dat natuur naast verlaging van de ziektekosten ook een aanzienlijke verlaging van de kosten van arbeidsverzuim kan betekenen (naar schatting 400 miljoen euro per jaar). In de Rijksnatuurvisie 2014 staat het koppelen van natuur aan andere maatschappelijke doelen, zoals gezondheid, centraal (zie onder andere pagina 17)

Project Wild Thing maakte een treffende animatie over het belang van groen voor de gezondheid (zie onder). Natuur inzetten voor de gezondheid biedt op haar beurt kansen voor versterking van natuur en biodiversiteit.

 
Gezondheid

De wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft gezondheid omschreven als een toestand van lichamelijk, geestelijk en sociaal welbevinden. De zorg verplaatst zich de komende jaren uit het ziekenhuis meer richting de wijk en komt dichter bij de burger. Zelfmanagement, eigen regie en een gezonde leefstijl worden steeds belangrijker. De focust verschuift van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag.

Huisarts en onderzoeker Machteld Huber heeft in 2011 in het British Medical Journal een nieuwe definitie van gezondheid gegeven: “Gezondheid is het vermogen zich aan te passen en een eigen regie te voeren, in het licht van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven”.  Met deze definitie kunnen mensen dus gezond zijn, naast het hebben van een (chronische) ziekte.

Behalve artsen en andere professionals uit de zorg zijn zorgverzekeraars, gemeenten, maar ook bijvoorbeeld werkgevers, patiënten-, sport- en natuurorganisaties betrokken bij het stimuleren van gezond gedrag en een gezonde leefomgeving.

Natuur

Grote natuurgebieden geven het gevoel er echt even helemaal tussenuit te zijn. Stadsparken en tuinen en kleine natuurgebieden die grenzen aan woonwijken zijn ideaal om dagelijks in contact te komen met groen. Onder de brede definitie van natuur wordt groen en water in steden, agrarisch gebied, productiebossen, recreatiegebieden en natuurreservaten verstaan.

Hoe kun je als natuurorganisatie of natuurbeherende gemeente de maatschappelijke meerwaarde van kleine en grote natuur concreet maken? In de praktijk blijkt dat wanneer je inspeelt op de behoeften van specifieke doelgroepen en betrokken zorgverleners en begeleiders de verbinding tussen natuur en gezondheid tastbaar wordt. Dat kan soms al met kleine aanpassingen. Bijvoorbeeld door korte wandelroutes via de juiste kanalen onder de aandacht te brengen of door naast een horeca- en toiletvoorziening ook een opbergruimte te bieden voor de oefenmaterialen die gebruikt worden tijdens een beweegprogramma in het bos. Laagdrempelige activiteiten in de natuur kunnen sociale contacten (waaronder lotgenotencontacten) bevorderen.

Verbinden

Natuurorganisaties ervaren de gezondheidszorg vaak als een andere wereld: ‘de witte wereld’, andersom is het voor zorgprofessionals soms moeilijk een ingang te vinden bij een natuurorganisatie (zoals ook blijkt uit reacties op een eerder uitgezette poll over financiering natuur). De kunst is een win-win situatie te creëren op het raakvlak van de belangen van betrokken partijen. Natuur inzetten voor de gezondheid, maar andersom ook bijdragen aan (het toegankelijk houden van) natuur met ecologische waarde.